په فیسبوک کې زما (جمال کټوازې)د لیکنو غورچان

ماتې (ناکامي)

خپلو موخو ته په رسيدلو کي پاته راتلل ماتې ته وایي.

د ټولو انسانانو لپاره دماتې منل او زغمل يو ستونځمن کار دی.

ماتې او بريا د انسانانو په ذهني، فکري روحي، رواني، مالي او ……. وړتياوو پوري تړاو لري.

خو د ځينو کسانو لپاره بيا د ماتې منل او زغمل يوه ستره غميزه وي.

د بيلګې په توګه:

د کرکت په ډګر کې له ماتې وروسته د لوبډلي د غړو غبرګونونه ډول ډول وي.

يو د ميدان په منځ کې کيني او خپل سر ټينک ونیسي.

بل بيا توپ ډنډه ماته کړي

خو بل بیا په ډيره سړه سینه د لوبي له ډګره بهر ووزي.

دکومو کسانو لپاره ماتې يوه ستره غمیزه وي؟

۱- هغه کسان، چې په ځان بشپړ باور ونلري او بيا د لوبي ډګر کي (ازموينې) ته د را دانګلو وړتيا په ځان کې نه ويني.

۲- هغه کسان، چې د نارسيزم (ترټولو نور انسانانو ځان لوړ غوره او هوښيارګڼل) په ناروغي اخته وي.

۳- هغه کسان، چې د کوچينوالي څخه په کورني چاپيريال کې ډير نازولي شوي وي او ترنورو ډيره پاملرنه ور ته شوي وي.

۴- هغه کسان، چې بي له کومې ځانګړې وړتيا د بل چا په مټ په ټولنه کې ځانګړی ځای او نوم خپل کړي وي، نو داسې کسان بيا ماتې خپل نوم او پيژند (شهرت) ته زيان بولي.

همدارنګه دماتې منل، زغمل او يا نه منل او نه زغمل دانسان په کراکتر او مزاج پوري هم تړاو لري.

ښکلا

ښه به داوي، چې چوپه خوله پاتي شم! ښکلا مې دي خوښیږي! خوکه درته ووایم، چې مينه در سره لرم، نو درواغ درته وایم. نه غواړم، چې دروغجن شم. که درته ووایم،چې مينه نه درسره لرم،نو راڅخه خفه کیږي. نه غواړم، چې خفه دي کړم. نو ښه به داوي، چې چوپه خوله پاته شم.

ښه به داوي، چې چوپه خوله پاتي شم!

ښکلا مې دي خوښیږي! خوکه درته ووایم، چې مينه در سره لرم، نو درواغ درته وایم. نه غواړم، چې دروغجن شم.

که درته ووایم،چې مينه نه درسره لرم،نو راڅخه خفه کیږي.

نه غواړم، چې خفه دي کړم.

نو ښه به داوي، چې چوپه خوله پاته شم.

که شرم پلورل کيداي؟ مابه ځينو خلګو ته په خپل لګښت را نیولای وای.

د یو ښه ولسمشر ځانګړ تیاوي

د یو ښه ولسمشر ځانګړ تیاوي : 1 ښه مشروي ۲ ښه سمبا لونکی (ښه مدیر وي) ۳ ښه سیا ست پوه / سیا ستوال وي ۴ پیژند پا ڼه ولري (هو یت یې روښانه وي) ۵ د خپل هیواد ملې ګټو ته ژمن وي مشر تا به یا لیدر شیف : مشر هغه چا ته ویل کیدلئ شي، چې هغه د ټولنې د پر مختګ لپاره ځا نګړې موخې ولري او د خپلو موخو د لاس ته راوړلو لپاره ځانګړي پلا نونه ولري. همدارنګه د هغه موخې او مو خو ته د رسیدلو پلانونه نور خلګو ته د منلو وړ وي. دبلګې په تو ګه: ۱ د اقتصاد پر مختګ ۲ د پو هنې پر مختګ ۳ خلکو ته د کورونو جوړول ۴ د امنیت را وستل ۵ خلکو لپاره د د ندو پیدا کو ل ۶ د ځوا نا نو لپاره بو ختیاوی او نوري اسا نتیاوي ۷ د عمر خوړلو کسا نو لپاره اسا نتاوي ۸ دروغتیایې چارو سم سمبا لښت او همداسې نور……………………………….

د یو ښه ولسمشر ځانګړ تیاوي :

1 ښه مشروي

۲ ښه سمبا لونکی (ښه مدیر وي)

۳ ښه سیا ست پوه / سیا ستوال وي

۴ پیژند پا ڼه ولري (هو یت یې روښانه وي)

۵ د خپل هیواد ملې ګټو ته ژمن وي

مشر تا به یا لیدر شیف :

مشر هغه چا ته ویل کیدلئ شي، چې هغه د ټولنې د پر مختګ لپاره ځا نګړې موخې ولري او د خپلو موخو د لاس ته راوړلو لپاره ځانګړي پلا نونه ولري. همدارنګه د هغه موخې او مو خو ته د رسیدلو پلانونه نور خلګو ته د منلو وړ وي.

دبلګې په تو ګه:

۱ د اقتصاد پر مختګ

۲ د پو هنې پر مختګ

۳ خلکو ته د کورونو جوړول

۴ د امنیت را وستل

۵ خلکو لپاره د د ندو پیدا کو ل

۶ د ځوا نا نو لپاره بو ختیاوی او نوري اسا نتیاوي

۷ د عمر خوړلو کسا نو لپاره اسا نتاوي

۸ دروغتیایې چارو سم سمبا لښت

او همداسې نور……………………………….

د یوکس یوه ناسمه کړنه د هغه د شخصيت بشپړه څرګندوینه نکوي.

کله کله چاپيريال داسي وي، چې په انسان احساسات پياوړي شي.

ډيسکو ملا

دعباس ستانکزي (ډيسکو ملا)خبري، کالي او حرکات. د نورو افغانانو په شان زه هم سولي ته ډير ليواله یم. او خداي دي ژر تر ژره افغانستان ته تل پاتې سوله راولي. خو د ستانکزي خبرو زه ډيره نااميده او خفه کړم. د ستانکزي خبري، کالي او حرکات افغانانو ته ورته نه و. ۱- د ستانکزي خبري د شخصي عقدې او غرض څخه ډک وي نه يي لنډه مهاله او نه يي اوږد مهاله موخې په ډاکه کړي. ټولي خبري یي هوايي ډزي وي ۲- کالي يي نيمه عربي او نيمه پنجابي و. کالي د يو کس ملي هويت څرګندوي. ۳- حرکات يي د کبر ډک او عربي شیخانو ته ورته و. په داسي وخت کې، چې په جکړه کې د افغان ولسوال پوځ وژل شويو سرتېرو او وژل شويو طالب جنګياليو اولادونه د لوژي شپي او ورځي تيروي. نه د سهار او نه د بيګاه ډوډی لري. خو ستانکزي بیا په په ډير لکس هوټل او لکس کوچ کې ناست په ډکه ګيډه هوايي ډزي کوي. که طالبان په ريښتيا سوله غواړي؟ بايد ستانکزي د سولې له خبرو د کميسيون څخه لري کړي.

دعباس ستانکزي (ډيسکو ملا)خبري، کالي او حرکات.

د نورو افغانانو په شان زه هم سولي ته ډير ليواله یم.

او خداي دي ژر تر ژره افغانستان ته تل پاتې سوله راولي.

خو د ستانکزي خبرو زه ډيره نااميده او خفه کړم.

د ستانکزي خبري، کالي او حرکات افغانانو ته ورته نه و.

۱- د ستانکزي خبري د شخصي عقدې او غرض څخه ډک وي

نه يي لنډه مهاله او نه يي اوږد مهاله موخې په ډاکه کړي. ټولي خبري یي هوايي ډزي وي

۲- کالي يي نيمه عربي او نيمه پنجابي و. کالي د يو کس ملي هويت څرګندوي.

۳- حرکات يي د کبر ډک او عربي شیخانو ته ورته و.

په داسي وخت کې، چې په جکړه کې د افغان ولسوال پوځ وژل شويو سرتېرو او وژل شويو طالب جنګياليو اولادونه د لوژي شپي او ورځي تيروي. نه د سهار او نه د بيګاه ډوډی لري. خو ستانکزي بیا په په ډير لکس هوټل او لکس کوچ کې ناست په ډکه ګيډه هوايي ډزي کوي.

که طالبان په ريښتيا سوله غواړي؟ بايد ستانکزي د سولې له خبرو د کميسيون څخه لري کړي.

ريښتيا ريښتيا به را ته وايي!

تا زما له یاري څوک منع کوينه؟

ټپه

د ولسمشري ټا کنې به څوک وګټې؟

ټا کنې هغه میتود یا طر یقه ده، چې څینې هغه کسان کوم چې د قا نون له مخه د رایي ورکولو حق لري، د خپلي رایې د کارولو له لاري یو ځانګړی کس مقام ته ورسوي او یا کو مه رتبه ورکړي.

زمونږ په هیواد کې په عادي ډول هغه څوک کولی شي،چې د ولسمشري په ټا کنو کې بر یا لی شي، کوم چې:

• کورنی ملاتړ (په افغانستان کې د میشتو ټو لو قو مو نو ملاتړ)

• بهر نی ملاتړ (د نړیوالو هیوادونو،په ځا نګړي تو ګه د امریکا ملاتړ)

• ډیره شتمني ( د نورو ګوندونو،تنظیمونو او قومې مشرانو په پیسو را نیول)

• دولتې واک په لاس کې لرل (د ټا کنو په مهال ددولتې واک څخه ګټه پورته کول)

• جګړه مارانو ته باج ورکول( دوستم،محقیق، قسیم فهیم، عطا نور…..سره مصلحت او هغوئ په واک کې ور ګډول)

مړز (کرک)

مړز (کرک) چې مات (بګیل) شې بيا ميدان ته نه راځي. خو داځیني ناکامه کاندیدان خو په څوڅو ځلو په ډيره بي شرمې بیا ميدان ته را ودانګي.

تخلص يې قانوني دی، خو قانوني له حقوقي اړخه د هر څه بي خبره دی.

ما کابو ۲۵ کاله مخکې په حقوقو کې ماستري اخیستي.

اپه هغه وخت کې مونږ دولتي حقوق لوستل.

سر بیره په دي، چې وخت ډیر تیر شوی، خو په دولتي حقوقو کې کوم ځانګړی بدلون نه دی راغلی.

د دولت په په حقوقو کې د دولت شکل او د دولت جوړښت (ساختار) یو ستر مبحث دی.

د دولت جوړښت( ساختار):

۱- فيدرالي دولت

۲- واحد دولت

د دولت شکل:

-مطلقه شاهي

په مطلقه شاهي کې ټول واک له پاچا سره وي.

حکومت ( وزیران) او د حکومت نور غړي د پاچا له خواه ګمارل کیږي.

-مشروطه شاهي

په مشروطه شاهي کې پاچا تر ډيره کچه سمبوليک رول لري

حکومت ( وزیران) او د حکومت نور غړي د پارلمان له خواه ګمارل کیږي.

په مشروطه شاهي کې ډير واک له پارلمان سره وي.

۲-جمهوري.

– خاصه جمهوري

ډير واک له ولسمشر سره وي

– پارلماني جمهوري

ډير واک له پارلمان سره وي

قانوني وايي: ،« په صدارتي نظام کې زمونږ قومې ګټي دي».

لمړی، داچې هر هغه څوک، چې د قومي ګټو لپاره کار کوي، هغه پخپله يو ملي خاین دی. د هيواد سوکالي. ابادي او ښه راتلونکي په ملي ګټو کې ده. نه په قومي.

دوهم داچې صدارتي نظام هغه وخت د يو قوم لپاره ګټور دی، چې هغوی په پارلمان کې وکولای شي ډيري چوکی تر لاسه کړي. او نظام يو پارلماني نظام وي. نو د قانوني قوم به په څه ډول په پارلمان کې ډيري چوکی ترلاسه کړي؟

اوبل داچې ښاغلی قانوني! کابو دا ۳۰ کاله کیږي، چې د هيواد ټول واک د نظار شورا د پنچشیر ولايت څو کسانو سره دی. نو تاسو خپل قوم ته څه ګټه ورسوله؟ تاسو يوازي خپلو کورنيو ته ګټه رسولي اوبس.

کراکتر او مزاج

کراکتر او مزاج د یو انسان په روح، روان او د ژوندان ټولو نورو بر خو با ندي ډیره اغیزه لري

کراکتر:

کراکتر د انسان رواني جوړښت ته وایې .

کراکتر انسانان د روانې جوړښت له مخې یو له بل څخه سره جلا کوي.

د یو انسان د کراکتر په جوړښت کې کورنۍ روزنه او چاپریال ډیره اغیزه لري.

انسان کولی شي، چې تر یوي ځانګړي کچې پوري په خپل کراکتر کې بدلون را ولي.

دکراکتر یو څو بیلګي:

مهربانه

حسوده

کمي خبري کول

ډیری خبری کول

محا فظه کاره

سر ښودنکی

احتیاط کاره

ټنبل او داسي نور….

مزاج:

مزاج په ټو لنه کې د یو انسان د څانګړو کړو وړو او چلند یوه بر خه ده.

همدارنګه مزاج د ځانګړو پـیـښو په مهال د انسانانو بیلا بیلوغبرګونو ته وایې.

مراج ارثي او تل پاتي دی. پلټونکې عالمان وایې، چې د یو انسان مزاج د بدلون وړ نه دی

یوه بیلګه:

په یوه ټولنه ګې د ځانګړو بدلونونو په مهال دټولني د غړو غبرګونونه هم بیلا بیل وي.

دا بیلا بیل غبر ګونونه د انسانانو د مزاج بیلګې دي.

روزنه (تر بیه):
روزنه یوه داسي پړاو دی،چې په هغه کې یو کس د ما شو متوب څخه تر ځواني پوري د هغو ټولو نورمونو او ارزښتونو تراغیز لا ندي را ځې، کوم چې د مور، پلار، د کورنۍ او چا پیر یال له خواه یو ما شوم ته ور کړ شوي.

مور خپل اولاد ته مينه او محبت ورکوي. همدارنګه په مور جونګړه توده وي. خو پلار بيا خپل اولاد ته د مینې او محبت سر بيره د امنيت احساس هم ورکوي.

په ځان بشر باور او ټينګ هوډ انسان خپلي موخي ته رسوي.

دحامد کرزی د واکمني په مهال د هغه د لاسته راوړنو يو څو کوچنۍ بیلګې:
۱ – احمدشامسعود ته د ملي اتل لقب ورکول.
۲- دوستم ته د سولي اتل لقب ورکول
۳- فهيم ته د مارشالي رتبي ورکول
۴- د کرزي او د هغه د ورڼو له خواه دکابل بانک چورول
۵ – په کندهارکې د ملي دفاع د وزارت په ځمکه (عينو ميني) خيټه اچولې (غصب)
۶- د ښونې او روزنې پوهنتون د ربانی په نوم نومول
۷ – حربی پوهنتون د مارشال فهيم په نوم نومول
۸ – د ربانی، مسعود او فهيم قبرونه په جوړولو ډير ډالر لګول………….
نور تاسو وليکئ.


جګړه مار دوستم، نور جګړه ماران او د کورساکوف ناروغي.
هيواد ته د دوستم بيرته راتګ، د محقق او عطامحمد نور له خواه د هغه هرکلي دا په ډاګه کړه، چې د جګړه مارانو ټولي خپلي هيلي او راتلونکی په دوستم پوري تړلي.
له بلې خوا ټولو افغانانو ته د جګړه مار محقق او عطامحمد نور بي وسي او بي کسي نوره هم ښه په ډاګه شوه.
خو دوستم اوس هغه پخوانی دوستم نه دی.
۱- دوستم اوس یو عمر خوړلي، الکولیست او ناروغه زوړ بوډا دی، چې خپلي ټولي هيلي يي په روسی شرابو (ودکا) پوري تړلي او هغه يو شرابي (الکولیست) کس دی، چې په سلګونو جنايي دوسيه لري.
يوازي د ترکې دولت او ترکې مليتپالو يوڅه ملاټړ ور سره دی.
امريکا او اروپا هم دی د ګندم غوندي وکاراوه او اوس نه امريکا او نه هم هيڅ کوم اروپايي هېواد هغه ته د تګ او راتګ ويزه ورکوي او هغه ته د يو دجنايتکاره کس په سترګه ګوري.
۲- دوستم او د کورساکوف ناروغې.
د کورساکوف نا روغې يو داسي ناروغې ده، چې د اوږد مهال لپاره د ډيرو شرابو څښلو په پايله کې را پيدا کيږی.
په دي ناروغې اخته ناروغه کس خپله لنډمهاله حافظه دلاسه ورکوي او يوازی اوږد مهال حافظه ( د ماشومتوب او ځوانې دوخت) کارونه يي په حافظه کې ساتلي وي. خو د لنډ مهال حافظه يي سم کارنه کوي او ورو ورو خپله حافظه د لاسه ورکوي.
په دا ورستيو وختونو کې د دوستم د کړنو، خبرو او دا چي دی د ډير وخت را په دي خوا په شرابو روږدي کس دي، داسې بريښي، چی دي د کورساکوف ناروغي لري.
داچې دوستم د کورساکوف ناروغي لري (لنډ مهاله حافظه يي کار نه کوي) نو ده ته د جګړه مارانو مڼډي را مڼډي به هم کوم ځای و نه نيسي. که د عطامحمد نور او محقق په شان جګړه ماران هر څومره د دوستم بوټونه ور پاک کړي، خو يو ساعت وروسته بيا د دوی بوټ پاکې د دوستم له ياده وتلي وي.
۳- له بده مرغه په هيواد کې د خپل منځي جګړو را په دي خوا زمونږ په افغان ازبکو وروڼو کې دوستم لا تراوسه هم ډير پلويان لري. د هغه پلوي لا د نا پوهي او لا د توپک په زور ده. که چيرته په په ازبک ميشته سيمو کې د پوهني بهير ته سمه پاملرنه وشي او د دولت واکمني هلته پراخه شي نو بيا به د هغوي په ذهنيت کې ډير مثبت بدلون راشي
او په په ازبک میشت ه سیمو کې به د دوستم ګيلم جم (ټول) شي

زما د خوښې څو ښکلې پښتو لغاتونه:
سوله، مينه، مننه، وړتيا او بريا.
او ستاسو؟

سد: سد ذهنې وړتیا ته وایې. که چیر ته د یو کس د سد کچه لوړه وي، هغه کس تر ډیري کچې د خپل ژوند کارونه په سم ډول سمبالولی شي.

پوهه: پوهه د انسانانو د زده کړي او تجربې د اوږد پړاو په پا یله کې را منځ ته کيږي.

منطق:
منطق سم فر کولو او په عمل کې هغو لارو چارو ته ویل کیږي، چې انسان د نا سمو کارونو څخه ژغوري.

فردي/مدنې ازادي

په یوه ټولنه کې با ید هر وګړی فردي/مدنې ازادي ولري.
خو تر ټولو ځا نګړي خبره دا ده، چې په یوه ټو لنه کې با ید هر وګړی خپل ټو لنیز مسو لیت وپیژنې. او د ټو لنې هر وګړی با ید دا ذهنیت ولري، چې په ټو لنیزو ګټو (ملې ګټو) کې د دوئ شخصي ګټې خو ندي دي. په یوه ټو لنه کې با ید د ټو لنې ټول وګړي په دي پوه شې، چې د دوئ اوږ مهاله ګټې
به ملې ګټو کې خوندي دي.
که چیر ته د ټو لنیزو ګټو په ځائ شخصي ګټو ته ډیر پام وشي، نو هغه ټو لنه بیا د نا کا مې سره مخا مخ کیږي.


زه او طالب قومندان
د طالبانو د واکمنۍ په مهال زه په کابل کې هستوګن وم او زما په ګډون د کابل د اوسيدونکو ژوند يو څه ستونځمن و.
اقتصادي ستونځي ډيري وي، نو په هغه وخت ما هم شخصي کار پيل کړ او د کابل څخه نيمروز ته روان شوم تر څو د نيمروز څخه لږ درمل راوړم او په کابل کي وپلورم.
غوښتل مې، چې د نيمروز څخه بيرته کابل ته راستون شم.
په نيمروز کې د موټر په تم ځای کې خلګ ډير وو او موټري ټولي ډکې وي. زه هم د يو موټر سر ته ور وختلم تر څو کند هار او بيا کابل ته لاړ شم.
په همدي وخت يو طالب قوماندان راغی او زه ئی د لنډي وخت لپاره تر څارني لاندي ونيولم. موټر چلونکی موټر چالان کړ ، تر څو حرکت وکړي.
په همدي وخت کې طالب قومندان موټر چلونکي ته وويل، لږ تم شه!
طالب قومندان زما خواته راغی او را ته وویل، چې ځوانه زه چې دا ستا ځوانې خبرو او حرکاتو ته ګورم؛ نو نه مې لوريږي، چې ته په دړو ککړ او د موټر په سر کې ناست وي.
ته ماته يو خاندانې کس ښکاري. راشه را کوزه شه او اوس بل موټر راځي، نو په هغه موټر کې به زه سم ځای درته ونیسم. هغه و، چې يو بل موټر راغی او زه د طالب قومندان په مرسته د موټر د مخ په سيټ کی کيناستم.
کوم وخت، چې موټر حرکت وکړ، نو ما د طالب قومندان څخه مننه وکړه او ورته مې وويل، ملاه صاحب، دوا را پسي کوه.
طالب قومندان را غږ کړل، وايي ځوانه دوا خو تا بار کړي، زه به دعا در پسي وکړم.
نو الله (ج) د سولي په راتګ کې زمونږ ټولو دعاوي قبولي کړي

ژوند
ژوند په دي نړۍ کې د خپل شتون (موجودیت) څخه خوند اخيستلو ته وايي.
تر څو، چې ژوندي یاست باید د خپلې فزيکې روحي او روانې وړتيا په لوړولو کې بشپړي هڅي وکړئ؛ تر څو خپل ځان، خپلې کورنۍ او بشري ټولنې ته ګټه ورسوئ.
انسانان ژوند کوي او ژوي (حيوانات) شتون (موجوديت) لري.
انسانان د منطق څخه کار اخلي او حيوانات د غريزي څخه

وسواس
لیکوال: جمال کټوازی
وسواس د اوږد مهال او په دوامداره تو ګه د یو نظر، فکر او احساس په بنسټ د یو ځا نګړي عمل تر سره کولو ته وایې.

ځینې کسان خپل ځان ځا نکړو کړنو ته ژمن بو لي او د هغوئ په اند که دوئ دا سی کړنې تر سره نه کړي نو بیا به د دوئ او یا د دوئ د کورنیو کسا نو ته څه ور پیـښ شي.

په ور ځنې ژوند کې ځینې کسان ځا نګړي عا دتو نه لري.

د بیلګی په تو ګه:

۱ یو کس عا دت لري مخکې ددي څخه چې د کوره څخه بهرته لاړ شي، دری یا ځلور ځله د دروازي قفل کنترولوي

۲ یو کس عا دت لري مخکې د دي، چې خپل کور ته را ستون شي با ید ۳۰ سره مو ټرو نه وشماري.

۳ یو کس د عا دت له مخې یوازی د خپلوو لا سو نو په پر یمینځلو نیم سا عت وخت تیروي.

اوداسي نور…..

که چیر ته د یو کس ځا نګړی عا د تو نه د وخت په تیریدو ډیریږي او د یو کس په ورځنې ژوند نا سمه اغیزه کوي، همدارنګه د یو کس دا عا دتونه د کورنۍ د نورو غړو او یا نورو کسا نو سره په چلند کې ستو نځې را منځ ته کوي، نو دا کس د وسواس په ناروغي اخته دی.

ډیر و خت د وسواس ناروغې ناروغه ته ډار او نا راحتې ور پیدا کوي.

ډیر وخت هغه کسان چې د وسواس په نا روغې اخته وي، یوازیتوب خوښوي او نه غواړي،چې د نورو کسا نو سره اړ یکې و سا تې.

د بیلګې په تو ګه: ځینې د وسواس په ناروغي اخته کسان په دي اند وي،چې که چیر ته نور کسان ددوئ کور یا کو ټې ته ور شي بیا به هغوئ له ځا نه سره میکرو بو نه وروړي.

د مر سته کو نکو او د کورنۍ غړو لپاره سلا:

۱ نا رو غه کس ته د مر ستې وړاندیز وکړئ او که یې د درملنې په هکله مر سته در څخه و غو ښتله مر سته ور سره وکړی.

۲ که چیر ته تا سو او یا ستا سو د کو رنۍ نور غړي د ناروغه کس د کړونو څخه په عذاب یا ست، نو هغه ته دا په ډاکه کړی،چې تا سو ته نور دده داسي کړنې د ځغم وړ نه دي. تر څو نا رو غه کس دي ته وهڅول شې، چې ډاکتر ته ولاړ شي او بل داچې دی په دي پوه شې، چې نور خلګ دده د کړنو څخه په عذاب دي.

۳ ښه دا ده،چې تا سو هم نارو غه کس ته خپله پو له ور وپیژنی.

د بیلګې په تو ګه: یو کس د ځان مینځلو په مهال نیمه ورځ په تشناب (حمام) کې تیروي.

نو تا سو با ید هغه په دي پوه کړی،چې د کورنۍ نور غړي هم با ید تشناب ته ولاړ شي. او دا چې هغه د یو سا عت؟ څخه ډیر وخت با ید به تشنا ب کې تیر نه کړي.

۴ که چیر ته تا سو د وسواسې کس د کړنو څخه ډیر په تنګ شوي، نو بیا خپل ځان په یو داسي شي بو خت وسا تې،چې تر څو ستا سو پاملرنه د هغه د کړڼو څخه بلې خو اته واړوي.

زما ورستی مسلک د د ما غې نا رو غا نو سره سو سیال پیدا ګوژيکې مر ستې او روانی آسیب پیژند نه (Psychopathology) ده.

زه داکتر نه یم، زما څخه به د در ملنې په هکله پو ښتنې نه کوي!!

پیژند پا ڼه (هو یت):
هو یت دیو کس هغو بیلا بیلو ځانګړتیاوو ته ویل کیږي، چې هغه کس د نورو نه بیلوي. د هو یت ډولو نه: شخصې هو یت، ژینیتکې هو یت، ملي هویت، سیا سي هو یت، مذهبي هو یت، جنسي هویت او داسي نور….. ملي پیژند/ هویت: ملي هویت، د یو دولت په چوکاټ کې په یوي ځمکنۍ بشپړ تیا کې د میشتو کسانو ډلیز
( کلیکتیفي) پیژند (هویت) ته ویل کیږي. همدارنګه ملي هویت د ګډ کلتور، تاریخ، ادبیاتو، دژوند طریقي او دژوند په نورو برخو کې یو د بل سره ځانګړي تړاو ته ویل کیږي. دیو کس پیژند پا ڼه تر لو یه کچې د هغه وفاداري او ژمنتوب څر ګندوي. ځینې داسي کسان شته، چې د هویت ستونځې (بحران) سره مخا مخ وي. کوم کسان، چې د هویت ستونځې سره مخا مخ وي، هغوئ په خپل ځان سم باور نه لري. په ځان باور نه لرل یوه ستره روحې او رواني ستونځه ده.

دغه ځوانې وه، چې در ځار مې کړله
څه د نظر، څه د بڼو نه لګی
شاعر:رحمت شاه سائل

ژوند څه ته وایې؟
کوم ډول انسا نان ژوند کوي او کوم ډول انسانان یوازی د ژو ( حیوانانو) په شان شتون لري؟
ژوند په فعاله ډول د فزیکې او کیمیاوي شکل جوړښت او شتون ته وایې. ژوند د خپل شتون څخه په بشپړه ټو ګه خوند اخیستل او د خپل ځان، کورنۍ، ټولني، هیواد، چاپر یال او ټول بشر یت دراتلونکې لپاره هځو ته وایې. ډیر انسا نان د خپل ښه ژوند او نیکمر غې لپاره خپل ور ځنی ژوند په سمو بو ختیاوو، لکه: زده کړي، کار او عبادت تیروی، تر څو خپل ځان او نورو ته ګټه ورسوي. خو ځینې انسا نان بیا د ژو په شان یوازي شتون لري. هغه انسا نان، چې جوړ اوروغ وی، خود ځان او ټولنې په پر مختګ کې هیڅ ډول بر خه نه اخلي. یوازی خوری او خوب کوي. نو دا ډول انسا نان د ژو (حیوانانو) غوندي یوازی شتون لري او په ټو لنه بار وي.
په در نښت، جمال کټوازی

د لاندينيو کسانوڅخه مې ډير بد راځی:
۱- چې د خولې او زړه خبرې یې سره برابري نه وي.
۲- عقيده يې يو ډول او عمل يو بل ډول وي.
۳-تل دځان او اولادونو په بي ځايه ستاينه لګيا وي.
۴- په هيڅ به خبر نه وي، خو په مجلس کې به بل ته دخبرو وار نه ورکوي.
۵- په پخپله ژمنه، چې ولاړ نه وي.

پیژند (هو یت)
لیکوال: جمال کټوازی
هو یت د یو کس هغو بیلا بیلو ځانګړتیاوو ته ویل کیږي، چې هغه کس د نورو نه بیلوي.
د هو یت ډولو نه:
شخصې هو یت، ملې هو یت، ژینیتکې هو یت، سیا سي هو یت …….
ملي هو یت هغه ټو لنیز جو ړښت ته ویل کیږي، چې د هغي ټو لنې او سیدونکې ګډ ملې ارز ښتونه ولري.
ملې هو یت د یو ي ټو لنې ګډ تا ریخې، فر هنګې او عقیدوي یوالی ته ویل کیږي.
دیو کس پیژند پا ڼه (هو یت) تر لو یه کچې د هغه ژمنتیا او فاداري پوري تړاو لري.
د بیلګې په تو ګه:
ملي هو یت خپل هیواد او ملت ته د یو کس ژمنتیا او وفاداري څر ګندوي

بیا به نه کرم د سیند په غاړي ګلونه
چې باغ مې پوخ شي را نه یو سي سیلا بونه
سروکۍ

خدايه ګرګرې پخې مه کړې
پيغلي سرې شونډې وروړي تورې راوړينه
لنډۍ

د سیا ست سر چینې:
تاریخ، اقتصاد او حقوق د سیا ست بنسټیزي سر چینې دي.
یو سیا ستوال او یا سیاست پوه باید په دا پورتنیوو علمې څانګوکې زده کړي کړي وي.
که نور نه وي، نو کم تر کمه باید د دي دریوو څانګو څخه په دي یوي علمي څانګې کي زده کړي بشپـړي کړي وي. او په دا نورو څا نګو کې بشپړ مالو مات ولري.

ځينې انسانان د بدن د غټوالي (فزیکي) پلوه غټ او بالغ ښکاري. خو د احساساتو، عاطفي او کرکتر له پلوه لاهم ماشومانو ته ورته وي.

هیڅوک پوره (بشپـړ) نه دی او هر انسان یوه نیمګړ تیا لري.

خو هغه کس، چې خپله نیمګړ تیا ومني او بیا رغونې ته تیار وي، نو بیا هغه په ملګرتیا او درناوي ارزي.

کله کله د يوکس یوه ډیره کوچنۍ ناسمه کړنه، د هغه په نورو ټولو سمو کړنو، پوهې او د ژوند په نورو ټولو اړخونو یوه توره پرده واچوي.

چې ریښتیا درته ووایم، نا پوهه انسان ته مې خواه بدیږي.
هو ښیار کس که مې دشمن هم وي درناوی ورته لرم.
د دوه مخې انسان څخه مې ډیر بد راځي.

بیا به نه کرم د سیند په غاړي ګلونه

چې باغ مې پوخ شي را نه یو سي سیلا بونه

سروکۍ

خدايه ګرګرې پخې مه کړې

پيغلي سرې شونډې وروړي تورې راوړينه

لنډۍ

يارمې د سیند دمنځ ګلاب دی

يابه یې راوړم یابه ډوب ور پسې شم

لنډۍ

نه به لاسونه سره کوم نه سترکې توري

جانان مې نه را ځي په سمندراوسیږي پوري

لنډۍ

لنډۍ
تن مې دشنې نکریزي پا ڼه
بهر تازه او دنني رنګ په وینو یم

یاري خو تاکړه، ما خو نه کړه
اوس یې، چې لنډه پري کوي زړا راځېنه

خوله د ملا دلور خوږه وي
د شکرانې چرګانې ډیر خوړلې وینه

هغه نوم، چې مې دزړه کور کې ساتلی
هغه سپيڅلی نوم د مور دی نازولی

15 


خپلواکي او نا پیلتوب ( استقلال)
یو هیواد هغه وخت نا پیلی/خپلواک دی، چې د هغه هیواد وګړي پخپله د هیواد په ځمکنۍ بشړ تیا د واکمني وړ تیا ولري.
د نا پیلتوب (استقلال) اعلان:
د نا پیلتوب اعلان، هغه سند دی، چې په هغه کې په ځمکنۍ بشپړ تیا د واک لرو حق غوښتل کیږي.
د یو هیواد نا پیلتوب د نورو هیودو (ملګرو ملتونو) له خوا په رسمیت پیژندل کیږي.
د ګران هیواد افغا نستان د استقلال تر لا سه کولو لپاره، افغان اتلانو کا بو یوه پیړی مبازه وکړه او ددي مبارزي په ترڅ کې ډیر افغا نانو خپل ځا نونه قر بان کړل.
۱۹۱۹ کال کې غازی امیر اما نالله خان قدرت تر لاسه کړ او په ۱۹۱۹ د اسد په ۲۸ نیټه یې د افغا نستان استقلال اعلان کړ.
د بده مرغه افغا نا نو دډبر کم وخت لپاره د خپل نا پیلتوب څخه خوند واخیست. د افغا نستان ملي حا کمیت د لمړی ځل لپاره د روسانو ، ورو سته د پا کستان، انګریزانو او امریکا یا نو له خواه له ګواښ سره مخا مخ شوو.


خپلواکې:
خپلواکې شخصي، سیا سي او اقتصادي نا پیلتوب ته ویل کیږي.
د یو کس، ډلي او ملت د واکمني ځحه ځان ژغورل خپلواکې ته وایې.
خـــــــپـلواکې (د در په غاړه شویو ځنځــرونــو مـا تـول دي)


عطانور، محقیق، دوستم او یوه پخوانۍ کیسه
لیکوال: جمال کټوازی
یوه پخوانۍ کیسه ده، چې وایې:
د عطارو په کوڅه کې کڼه ګوڼه وه او خلګ تلل را تلل. په همدی ګڼه ګوڼه کې یوکس ناروغه شو او په ځمکه را وغورځید.
په همدی کس ډیر خلګ را ټول شول او چا یوډول عطر د بوی یولو لپاره ورته را وړل او چا بل ډول، تر څو د عطرو ښه بوی ناروغه کس جوړ کړي او بیرته را پورته شي.
خو غور ځیدلی ناروغه کس همداسي پروت و او وضعه یي نوره هم پسي خرابیده.
په همدي وخت کې د خلګو د ګڼه ګوڼي په منځ کې یو سړی په مڼډه راغی او ویي ویل: “زه داکس پیژنم ده ته عطر مه ور بوی یوی! صبر وکړی! دی په لمړی ځل او په غلطي د عطارو کوځي ته راغلی. دی قصاب دی اوښان او غوایان حلالوي د غوښتل، چې د ټټارانو کوڅې ته لاړ شي، خولاره یې غلطه کړي او دلته را غلی. د عطرو بوی دی ناروغه کړی. زه به یې اوس چاره وکړم! “ په همدي وخت ټول خلګ غلی شول او یو بل ته یې ځیر ځیر وکتل. همدا کس ژرژر ولاړ له هغي خوا څخه یې د اوښانو پچې او لږ د غوایې وینه راوړه.
د اوښانو پچې او د غوایې وینه یې د ناروغه کس پزي ته ور نژدی کړل، نو هغه وه، چې ناروغه کس د اوښانو د پچو او د غوایې د وینې له بوی یولو وروسته ژر را پورته شو او د ټټارانو د کوځې په خوا روان شو.
نو اوس هم عطانور، محقیق او دوستم په لواط، شراب خوړلو او د انسانانو په حلالو اموخته دی، نو دوی ته باید د ایشچې غول ، د انسانو وینه او شراب ور بوی یوو تر ځو دوی جوړ ګرزي. که نه بیا به نو ژاړي، ګوت څنډني به کوي او د زور زیاتي خبري کوي.

خوندور غږونه
په روژه کي د ازان غږ
په میلمستیا او خیرات کې د چلمچي غږ
په واده کې د غبر ګو ډلـو غږ
په سندرو کي د استاد او لمیر غږ
په مو سیقي کې د رباب او شپیلۍ غږ
په مر غا نو کې د بلبل غږ
په مجردي کې د کوزدي غږ
د مسا فرو د راتلو غږ
نور یې تا سو ولیکئ!

مـلی ګټـي:
لیکوال: جمال کټوازی
د هر هیواد ملی ګتې د هغه هیواد په ځمکنۍ بشپړ تیا، سیاسي نظام او همدارنګه په تولنیزو، سیا سي، تا ریخي، فر هنګي، ملي او اقتصادي ارزښتنو کې نغښتي دي.
د افغانستان لنډمهاله او اوږدمهاله ګټي:
۱- دافغانستان د ځمکنی بشبړ تیا څخه په بشپړه تو ګه دفاع.
۲- د ملي اردو او ملی پو لیسو په پښو درول، تر څو ملی پولیس او ملي اردو په هیواد کې د بشپړ امنیت د را وستلو وړتیا تر لا سه کړي.
۳- په هیواد کي د مختلفو قو مو نو تر منځ د ملی یوالې د را وستلو او سا تولو لپاره ګړندۍ هڅې.
۴- د ا قتصاد ی بنسټیزه پروژو په پښو درول ( بیا رغونه )او داسي نور….

خوښ او نا خوښ
زما یوه پخوانۍ لیکته:
د هغه چا څخه مې ډیر بد را ځې، چې د کار په وخت یې لا س تر شا نیولی یې او ولاړ یې
د هغه چا څخه مې ډیر بد را ځې، چې تل د ځان او خپل اولاد په درواغو بي ځا یه ستا ینه کوي
د هغه نا رینه څخه مې ډیر بد راځې، چې ټول کارو نه یې میر منو ته ور ته وي
د غوړه مال کس څخه مې ډیر بد را ځي
نا پو هه انسان ته مې خواه بدیږي
د دوه مخې انسان څخه مې ډیر بد راځي
زما د خوشي شیان
په خوراکونوکې کې مې د لاندي غوښه خوښیږي
په نڅا و کې مې اتڼ خو ښیږي
د مو سیقي په الا تو کې مې رباب خوښیږي
غږ مې د ډول خوښیږي
په حیوانا تو کې مې آس خو ښیږي
په میوو کې مې انا ر خو ښیږي
وفاداري مي دافغان میر منې خوښیږي
ژوند مې په بر جوره کلا کې خو ښیږي
ښکلا مې د غره خوښیږي
تا سو ځنګه؟

زما یوه پخوانۍ ژباړه

د یوي روسې پا ڼې څخه ژباړه:
ډار د انسان په ژوند کې تر ټولو ستر خنډ دی
تر ټولو خطر ناک انسان دروغجن کس دی
تر ټولو ستره غلطي د زړه با یلل دي
تر ټولو غدار ا حساس بد نیتي (حسادت) دی
تر ټولو نیک ګام بښنه ده
د ځان سا تنې ښه لار مو سکا (خندا) ده
د انسان پیاوړتیا په باور او ایمان کې ده
ژباړه: چمال ګټوازی
نور تا سو ور ډیـر کړئ!


زه خپل ځان ترهیڅ چا ښه نه ګڼم. زه انسان یم، مسلمان یم او افغان یم! ټولو انسا نا نو ته په هر دین، مذهب او ټبر پوري، چې تړاو لري درناوی لرم. او همدا رنګه خپل ځان تر هیڅ چا کم هم نه ګڼم!

زه خپل ځان ترهیڅ چا ښه نه ګڼم. زه انسان یم، مسلمان یم او افغان یم!
ټولو انسا نا نو ته په هر دین، مذهب او ټبر پوري، چې تړاو لري درناوی لرم.
او همدا رنګه خپل ځان تر هیڅ چا کم هم نه ګڼم!

سایکوز/جنون (Psychosis) څه ته وایې؟

د حقیت، واقعیت او اصلی نړۍ سره د اړیکو پر یکړون ته سا یکوز یا جنون وایې. جنون یا سا یکوز هغه روانې ګډوډي ته وایې چې په پا یله کې یي انسان

په توهم (د پنځه حسونو ګډوډي)،هذیان (فکر او خیال) او فکري ګډوډي کې را ګیر وي.

توهم: هغه حالت ته وایې،چې یوکس داسي شیا ن وینې، اوري، بویوي، لمسوي او یا یې خوند (ذا یقه) احسا سوي چې هغه وا قعیت نه لري.

د بیلګې په تو که:

یو کس داسي شیان اوري،چې په هغه ځائ کې نور نا ست کسان یې نه اوري.

یوکس داسي شیان وینې،چې په هغه ځاې کې نور شاوخوا کسان یي نه وینې.

هذیان (فکر او خیال):

د هذیان په حالت کې،ناروغه کس په دي باور وي چې هغه داسي ځانګړتیاوي لري کومې چې نور کسا نو ته د باور وړ نه وي.

او یا په داسي شیا نو یا کسانو عقیده او باور لري،چې د هغه د نورو کسا نو لپاره د حقیقت څخه لري اود باور وړ نه وي
زما ورستی مسلک د د ما غې نا رو غا نو سره سو سیال پیدا ګوژيکې مر ستې او روانی آسیب پیژند نه (Psychopathology) ده.

زه داکتر نه یم، زما څخه به د در ملنې په هکله پو ښتنې نه کوي!!
جمال کټوازی

وده:
وده ټولو هغو بدلونو ته ویل ګیږي کوم، چې د ژوندیوو موجوداتو
د ژوند له پیله تر مرګه پوري دهغوئ د پرمختګ لامل کیږي.
بي له و‌دي ژوند نا شونی دی.
د ودوي لپاره دځمکي، اوبو، هوا او لمر شتون حتمي دي.

د یوي روسې پا ڼې څخه ژباړه:
ډار د انسان په ژوند کې تر ټولو ستر خنډ دی
تر ټولو خطر ناک انسان دروغجن کس دی
تر ټولو ستره غلطي د زړه با یلل دي
تر ټولو غدار ا حساس بد نیتي (حسادت) دی
تر ټولو نیک ګام بښنه ده
د ځان سا تنې ښه لار مو سکا (خندا) ده
د انسان پیاوړتیا په باور او ایمان کې ده
ژباړه: چمال ګټوازی
نور تا سو ور ډیـر کړئ!

انډول
که مو چیر ته دژوند په بیلا بیلو برخوکې، د پیټې (بار) دروندوالی اود فزیکې او د ماغي وړتیا انډول سره ورته ( برابر) وو، نو بیا تا سو پخپل ژوند کې بریالي یا ست
او دژوند دروند پیټی په اساني سره پورته کولی شئ.

معنوي ګټې دومره انسانان نه سره نژدي کوي؛ لکه مادي ګټې.
که څنګه؟

که چیرته د یو انسان دلیږدلو لپاره د پیټي (بار) او د هغه د ما غې او فزیکې پیاوړتیا انډول یو شان نه وي، نو بیا هغه ده، چې داسي کس د دما غي ناروغي سره لاس او ګیروان شي.

د ما شوما نو لپاره پښتو ولسي سندره
اوري باران وري
دچرګې لکۍ ښوري
موږک په غونډۍ ناست دی
دمستو سندرې بولي

ملي همغږي (ملي اجماع)

اجماع /همغږي (Consensus) د نظر یووالي ته وایې.
همغږي هغه مهال را منڅ ته کیدی شي، چې تر څو داجماع غونډي ټول ګډونوال د زړه له کومې او پاک نیت په در لودلو سره د یوې موضوع په هکله خپل لید لورونه د نورو سره شر یک کړي او په پائ کې یوې ګډي پر یکړي ته ورسیږي.
ملي همغږي (ملي اجماع) هغه همغږي ته وایې، چې ګډونوال یې په ملې کچه د هیواد درا تلونکي په هکله، په هر اړخیزه بر خو کې خپل اندونه سره شریک کړي او په پا یله کې د ملې ګټو په نظر کې نیولو سره په ګډه یوه پر یکړه وکړي

را څئ چې نن په به پر یشا نې (Depression) سره و غږیږو.
پر یشا نې هغه حا لت ته ویل کیږي، چې څوک د اوږ مهال لپاره هیڅ نه غواړي، هیڅ کار او هڅ شی ور ته په زړه پوري نه وي.
پر یشا نې علایم:
۱ ډیره خوابدي او بې ځا یه ژړا.
۲ هغه شیا ن او هغه کسا ن چې مو پخوا خو ښیدل اوس مو نور نه خوښیږي او نور درته په زړه پوري نه دي.
۳ خپل ځان په ټو لنې پـیـټـۍ بلل؛ خپل ځان ته په بده ستر ګه کتل او د نورو خلګو په پر تله په خپل ځان کې د کمښت احسا سول.
۴ د ډیري سټړیا احسا سول
۵ د پخوا په پر تله تر عا د ت کمه او یا تر عا دت ډیره ډوډی خوړل ……
۶ کله کله د ځان وژني په هکله فکر کول
په کورنۍ کې په پر یشا نې اخته کسا نو سره چلند:
۱ د نارو غه خبرو ته سم او تر پا یه غوږ نیول؛ تر څو هغه تا سو ته ټول خپل احسا سات او غم بیان کړي.
۲ هیڅ وخت هغه ته دا سي خبري و نکړئ؛ لکه: ته نا رو غه نه یې ، یا را جګ شه ته جوړ رو غ یې او همدارنګه نوري خبري.
که چیر ته داسي وکړئ، نو بیا هغه په تا سو بي باوره کیږي او ستا سو خبرو ته غوږ نه نیسي.
۳ هیڅ و خت بې له غو ښتـنې سلا مه ورکوي. که بي له غو ښتنې سلا ور کړي، نو بیا شا ید چې ستا سو سلا د هغه د غو سي لا مل شی.
۴ د ډیر د ملګر تو ب په فضا کې هغه ځښلو او خوړلو ته اړ کړئ. هغه دي ته و هڅوئ تر څو کم تر کمه په ورڅ کې یو وار ستا سو سره یو ځائ د با ندي ووزي او چکر ووهې. هڅه وکړی تر څو هغه ته یو ساده او اسا نه بو ختیا پیدا کړئ.
۵ نارو غه کس په زور هیځ کار ته مه اړوئ. لمړی د باور فضا را منځ ته کړئ تر څو هغه ستا سو خبرو ته غوږ شي.
۶ که چیر ته هغه یو کم کار هم وکړی، نو بیا د هغه ستا ینه وکړی تر څو د با ور فضا را منځ ته شي….
یادونه:
زما ورستی مسلک د د ما غې نا رو غا نو سره سو سیال پیدا ګوژيکې مر ستې او روانی آسیب پیژند نه (Psychopathology) ده.
زه داکتر نه یم، زما څخه به د در ملنې په هکله پو ښتنې نه کوي!!


زما د خوشي شیان په خوراکونوکې کې مې د لاندي غوښه خوښیږي په نڅا و کې مې اتڼ خو ښیږي د مو سیقي په الا تو کې مې رباب خوښیږي غږ مې د ډول خوښیږي په حیوانا تو کې مې آس خو ښیږي په میوو کې مې انا ر خو ښیږي وفاداري مي دافغان میر منې خوښیږي ژوند مې په بر جوره کلا کې خو ښیږي ښکلا مې د غره خوښیږي

ذ هنې فشار(stress)
ذهني فشار یو ځا نګړی ا حساس دی. کله کله یو انسان د ډیرو کارونو د سر ته رسولو هوډ ولری، خو د سر ته رسو لو توان یې په بدن کې کم وي، نو هغه ده چې بیا دا کس کله کله له ذهني فشار سره مخا مخ کیږي.
ذهنې فشار د انسان د ژوندانه په بیلا بیلو پړاونو کې د ځینیو فزیکې، روانې، عا طفي او داسي نورو بدلو نو نو په پا یله کې هم را منځ ته کیدلی شي.
کوم وخت یو کس د ذهنې فشار سره مخا مخ کیدلې شي؟
۱ داوږد مها له لپاره د فیسبوک ډیر کارول.
۲ د کورنۍ د غړو او یا د نورو نږدي دو ستانو د لا سه ورکول.
۳ کډوالي (مها جرت)
۴ کورنۍ تاو تریخوالی
۵ په عوایدو کې کمښت را تلل او یا د ګټې د لا سه ورکول
۶ بیکاري او داسي نور…..
د ذهني فشار علایم:
۱ بي ځا یه او ډیره غو سه
۲ د عضلا تو شخي
۳ د سر درد
۴ د سینې درد
۵ د زړه ضربان‌
‌څه با ید وکړی،چې ذهني فشار مو کم شي:
۱ هغه کارو نه تر سره کړی، چې توان یې ولري
۲ د کارونو تر سره کو لو کې د بل چا څخه مر سته وغواړی
۳ ډیر استر حت وکړی
۴ که مو ذهني فشار ډیر شو، نو بیا د کو رنې داکتر څخه مر سته وغواړی.
زما ورستی مسلک د د ما غې نا رو غا نو سره سو سیال پیدا ګوژيکې مر ستې او روانی آسیب پیژند نه (Psychopathology) ده.
زه داکتر نه یم، زما څخه به د در ملنې په هکله پو ښتنې نه کوي!!

ملي هو یت:
ملي هو یت هغه ټو لنیز جو ړښت ته ویل کیږي، چې د هغي ټو لنې او سیدونکې ګډ ملې ارز ښتو نه ولري.
ملې هو یت د یو ي ټو لنې ګډ تا ریخې، فر هنګې او عقیدوي یوالی ته هم ویل کیږي.
خو که چیرته فر هنګي او عقیدوي یوالي نه وي؟؟ نو بیا با ید ملې ګټو ته پام وشي او ملې ګټې تعر یف شۍ.

پوهه، سد ( هوش، شعور) او منطق د یو انسان په ژوند کې ډیر ارزښت لري.
پوهه: پوهه د انسانانو د زده کړي او تجربې د اوږد پړاو په پا یله کې را منځ ته کیږي.
د انسا نانو په ژوند کې ټول پر مختګونه د پوهې په پا یله کې شوي.
سد: سد ذهنې وړتیا ته وایې. که چیر ته د یو کس د سد کچه لوړه وي، هغه کس تر ډیري کچې د خپل ژوند کارونه په سم ډول سمبالولی شي.
منطق: منطق سم فکرکولو او په عمل کې هغو لارو چارو ته ویل کیږي، چې انسان د نا سمو کارونو څخه ژغوري.

پیژند پا ڼه (هو یت)

هو یت دیو کس هغو بیلا بیلو ځانګړتیاوو ته ویل کیږي، چې هغه کس د نورو نه بیلوي.
د هو یت ډولو نه:
شخصې هو یت، ژینیتکې هو یت، ملي هویت، سیا سي هو یت، مذهبي هو یت، جنسي هویت او داسي نور…..
دیو کس پیژند پا ڼه تر لو یه کچې د هغه وفاداري او ژمنتوب څر ګندوي.
ځینې داسي کسان شته، چې د هویت ستونځې (بحران) سره مخا مخ وي.
کوم کسان، چې د هویت ستونځې سره مخا مخ وي، هغوئ په خپل ځان سم باور نه لري.
په ځان باور نه لرل یوه ستره روحې او رواني ستونځه ده.


ژوند څه ته وایې؟ کوم ډول انسا نان ژوند کوي او کوم ډول انسانان یوازی د ژو ( حیوانانو) په شان شتون لري؟ ژوند په فعاله ډول د فزیکې او کیمیاوي شکل جوړښت او شتون ته وایې. ژوند د خپل شتون څخه په بشپړه ټو ګه خوند اخیستل او د خپل ځان، کورنۍ، ټولني، هیواد، چاپر یال او ټول بشر یت دراتلونکې لپاره هځو ته وایې. ډیر انسا نان د خپل ښه ژوند او نیکمر غې لپاره خپل ور ځنی ژوند په سمو بو ختیاوو، لکه: زده کړي، کار او عبادت تیروی، تر څو خپل ځان او نورو ته ګټه ورسوي. خو ځینې انسا نان بیا د ژو په شان یوازي شتون لري. هغه انسا نان، چې جوړ اوروغ وی، خود ځان او ټولنې په پر مختګ کې هیڅ ډول بر خه نه اخلي، یوازی خوری او خوب کوي، نو دا ډول انسا نان د ژو (حیوانانو) غوندي یوازی شتون لري او په ټو لنه بار وي. په در نښت، جمال کټوازی

(نه لو رينه /نه پیرزو ینه حسا دت) (jealousy)

لیکوال: جمال کټوازی

نه لو رینه هم د غو سې، ډار او خو شحالې په شان یو ډول ا حساس دی.

دیر وخت نه لو رینه (حسادت) په ځائ او د منطق سره برا بره وي، خو کله کله بیا نه لو رینه د منطق څخه لري او نا سمه وي.

د منطق او د لیل سره سمه نه لو رينه /نه پیرزو ینه:

د ویاړ ګټلو په سرهڅې او د ژوند په ډیرو چارو کې تر نورو ځان مخته کول.

د بیلګې په ټو ګه:

۱- تا سو په کور یا په کار کې تر ټو لو ډیر کار کوئ، خو ګټه یې بل څوک تر لا سه کوي.

۲- ستا سو د خو ښي پیغله غواړي ستا سو سره واده وکړي، خو پلار یې د پیسو په بدل کې بل چا ته ور کړي.

نو که چیر ته داسي و شي؟ هغه ده، چې بیا تا سو په غو سه کیږئ، غمجن کیږي او دا ښیګڼې مو په بل چا نه لوریږي.

نو تا سو د دي غوسي، غم او نا لورینې لپاره دلیل لرئ او دا یو سم غبر ګون دی.

د منطق څخه لري او نا سمه نه لو رينه /نه پیرزو ینه.

کله کله بیا نه لو رینه بې ځا یه او د منطق څخه لری وي، چې دا ډول نا لو رینه بیا یوه ناروغې ده.

د بیلګې په تو ګه:

۱- ځینې کسان خپله میر من د پلار کورته نه پریږدي. دا کسان بی له دي، چې کوم دلیل ولري، په دي اند وې چې د میر منې مور او پلار به یې میر منې ته شیطا نت وکړي.

۲- ستا سو یو نژدي همکار داسې ځا نګړ تیاوي لري، چې تا سو یې نه لری.

نو تا سو هم غواړئ، چې د هغه په شان او یا هم تر هغه نوري ډیري ښي ځا نګړ تیاوې ولری.

نو تا سو د دی په ځائ، چې ډیر کار وکړئ، زده کړي وکړئ او یا نوري هڅې وکړی، تر څو د خپل همکار په شان ځا نګړ تیاوي تر لا سه کړئ، په دي هڅه کي کیږي تر څو خپل همکار ته دا سي زیان ور سوئ، چې هغه خپلې ځا نګړ تیاوي له لا سه ورکړي.

د داسي نه لو رينې /نه پیرزو ینې علت په ځا ن اعتماد نه در لودل، ډار، غو سه او لیونتوب دی.

که چیر ته تا سو دا سي نارو غې لری؟ نو بیا دا لاندي څو ټکې تل د خپل ځان سره تکراروئ.

۱ دا یو وا قعیت دی، چې هیځوک سل په سله پوره نه دي.

۲ په ځان د باور لا سه ته را وړلو لپاره ډیر تمرین وکړئ.

ځان په دي باوري کړئ، چې هر ا نسان خپلې ځا نګړ تیاوي لري، نو تا سو هم هغه ځا نګړ تیاوي لرئ، چې نور کسان یې نه لري.

۳ د ځان سره دا فکر وکړئ، چې ولي تا سو هغه ځا نګړ تیاوې نه لرئ، چې نور یې لري او که امکان ولری، نو هڅه وکړئ، تر څو تا سو هم هغه ځانګړ تیاوي تر لا سه کړئ.

۴ ځان په دي پوه کړئ،هغه ځا نګړ تیاوي چې تا سو یې لرئ، نور کسان یې شا ید و نه لري.

۵ ځان په دي خو شحاله کړئ، چې دا نړۍ په رنګو نو ښا یسته ده او هر څوک خپلې ځا نګړ تیاوی لري.


شیزو فر نیا schizophrenia
شیزو فر نیا یوه داسې د ما غي ناروغې ده،چې دانسان په ذهني، رواني او فزیکي حا ل کې ډیر نا سم بدلو ن راولي.

د بیلګې په تو که:

۱ نارو غه ډاریږي او داسی فکر کوی،چې نور کسان غواړی هغه ته کوم زیان ورسوي.

۲ ناروغه کس غږونه اوري

۳ نا رو غه کس ګډ ود فکر کوي، فکری تمر کز نه لري او ګډي ودی خبري کوي.

۴ ګډوډ حر کتو نه کوي

کا بو ټول هغه کسا ن،چې د اوږ مهال لپاره یا پر له پسي څو ځله سایکوز/ جنون حا لت تیر کړی وي، هغوئ د شیزو فر نیا ناروغي لري.

سایکوز/جنون (Psychosis) څه ته وایې؟

د حقیت، واقعیت او اصلی نړۍ سره د اړیکو پر یکړون ته سا یکوز یا جنون وایې. جنون یا سا یکوز هغه روانې ګډوډي ته وایې چې په پا یله کې یي انسان

په توهم (د پنځه حسونو ګډوډي)،هذیان (فکر او خیال) او فکري ګډوډي کې را ګیر وي.

توهم: هغه حالت ته وایې،چې یوکس داسي شیا ن وینې، اوري، بویوي، لمسوي او یا یې خوند (ذا یقه) احسا سوي چې هغه وا قعیت نه لري.

د بیلګې په تو که:

یو کس داسي شیان اوري،چې په هغه ځائ کې نور نا ست کسان یې نه اوري.

یوکس داسي شیان وینې،چې په هغه ځاې کې نور شاوخوا کسان یي نه وینې.

هذیان (فکر او خیال):

د هذیان په حالت کې،ناروغه کس په دي باور وي چې هغه داسي ځانګړتیاوي لري کومې چې نور کسا نو ته د باور وړ نه وي.

او یا په داسي شیا نو یا کسانو عقیده او باور لري،چې د هغه د نورو کسا نو لپاره د حقیقت څخه لري اود باور وړ نه وي

د بیلګې په توګه:

۱ د فزیکې اړخه یوډیر کمزروي کس ته ځان د نړي تر ټولو قوي کس ښکاري او دی په خپل قوت ډير باوري وي.

۲ یو کس په دي اند وي،چې دی امریکا یې نا متو سندر غاړی (میکل جکسن دی)

فکري ګدوډي:

دهذیان (فکر او خیال) او توهم (د پنځه حسونو ګډوډی) په پا یله کې د انسان په فکر کې ډیره ګډودی راشي.

خپل فکری تمر کز د لاسه ورکړي، خبری یې ګډی وډی شي او په خپلو ډیرو کړنو کې منطقې تسلسل د لا سه ور کړي.

د کورنۍ غړي با ید څنګه د نارو غه سره چلند وکړي؟

۱ هځه وکړي تر څو د ناروغ کس سره په خبرو کې ډیر لنډ او واضیح اوسی

او د خبرو په مهال په اصلې مسله باندي و غږیږی.

۲ هیڅکله د هغه سره خوا خوږي مه شی او هغه ته داسی مه وایاست،چې تا سو د هغه په هکله اندیښنه لری.

۴ هیڅ و خت هغه ته تسکین مه ورکوی، به دي خا طر چې هغه به داسي وخت کې ستا سو تسکین ته اړ تیا نه لري. هغه بیا داسی فکر کوی،چې تا سو هغه ته کم ارزښت ور کوی.

۴ د نا روغه کس په کو رنۍ کې با ید دکو رنۍ د نورو غړو سره لکه:

د نا رو غه میر من،ما شو ما نو یا نوروو نژدی خپلوا نو ته ډیره پا ملر نه وشي. تر څو هغوئ د خپل میړه، پلار، ورور او یا خور د د نا روغې (لیونتوب) په مهال د شرم، خفګان او بي عزتی احسا س و نه لري.

۴ ددر ملنې څخه ورو سته نارو غه کس ده خپلی کورنی مر ستې ته ډیری اړ تیا لري.

مرسته کونکی کس کولی شئ چې د بیا رغو نې په مهال د ناروغه سره هرډول مر ستی وکړئ، تر څو هغه په ټو لنه کې بیر ته هغه خپل اصلی ځائ تر لا سه کړي.

د شیزو فرنیا نښانې ډیر وخت د ۱۵ او ۳۰ کلونو په منځ را پیدا کیږي. تر اوسه پو هان په دي نه دي توا نیدلې چې د دي ناروغې اصلې علت پیدا کړي.

خو دا ناروغي کله کله ارثي هم وي. ځینې پو هان بیا د دي ناروغې علت ټولنیزي ستونځي په ګو ته کوي.

زما ورستی مسلک د د ما غې نا رو غا نو سره سو سیال پیدا ګوژيکې مر ستې او روانی آسیب پیژند نه (Psychopathology) ده.

زه داکتر نه یم، زما څخه به د در ملنې په هکله پو ښتنې نه کوي!!

منظوم متلونه

ارمان به كړې هلكه
بيا به نه مومې ادكه

اس يې په خره بار كړ
خر يې پرې مردار كړ

من خورم چارك ګټم
بي بي درځم كه نه درځم

دوه مرغان يوه يې ځاله
خبر نه دي يو دبل له حاله

یــوه فلکو ریکه سندره

پلار مې تللی دی درې ته

رابه شي غرمې ته

ماته به آلو راوړي

الو به ورکړم غوا ته

غوا به ماته پۍ را کړي

پۍ به ورکړم سین ته

سین به ماته ورور راکړي

وه!وروره پیداشه

پاس په غونډۍ ډزې دي

ګډې وډې ورځې دي

پښتو ولسي کلیوالې سندره

اوري باران وري

دچرګې لکۍ ښوري

موږک په غونډۍ ناست دی

دمستو سندرې بولي

زمونږ د کلې یـوه فلکولوریکه سندره

ډیر پخوا زمونږ یو څو کلیوال د دامان ښار ته، چې د هند په لویدیڅ کې پرو ت دی، تللې وو. نو کوم وخت، چې دوئ بیر ته خپل کلې ته را غلل، دا سندره به یې ویله.

تللی وم دا مان ته
ږیرې مې ریچې وکړي
ګړنګو مې کاسې وکړي
په خره با ندي سپور وم
خره را لاندي ډیتې کړي
پښې مې پري مظبُطې کړي
ښه و، چې څوک نه وو
د خندا به را ته شنه وو

اخلاق :
اخلاق په یوي ټولني کې هغو نورمونه او قا عدو ټولټال ته ویل کیږي، کوم چې په ټولنه کي د یو کس په کړنو کې د ښه او بد توپیر ښکاره کوي.

اوتیمیزم ( خو شبینې) پسیمیزم ( بد بینې) ریا لیزم ( حقیت بیني)
بد بیني انسان لیونۍ کوي او ډیره خو شبیني بیا کله کله انسان
په نا سمه لار روانوي.
زما په اند په کړنو کې تر ټولو سمه لار حقیت بیني ده.

ملی ګټي:
د هر هیواد ملی ګتې د هغه هیواد په ځمکنۍ بشپړ تیا، سیاسي نظام او همدارنګه په تولنیزو، سیا سي، تا ریخي، فر هنګي، ملي او اقتصادي ارزښتنو کې نغښتي دي.
د افغانستان لنډمهاله او اوږدمهاله ګټي
۹- دافغانستان د ځمکنی بشبړ تیا نه په بشپړه تو ګه دفاع.
۱- د ملي اردو او ملی پو لیسو په پښو درول، تر څو ملی پولیس او ملي اردو په هیواد کې د بشپړ امنیت د را وستلو وړتیا تر لا سه کړي.
۳- په هیواد کي د مختلفو قو مو نو تر منځ د ملی یوالې د را وستلو او سا تولو لپاره ګړندۍ هڅې.
۴- د ا قتصاد ی بنسټیزه پروژو به پښو درول یا بیا رغونه او داسي نور..

وسواس ( Obsessive–compulsive disorder)

وسواسي د اوږد مهال او په دوامداره تو ګه د یو نظر، فکر او احساس په بنسټ د یو ځا نګړي عمل تر سره کولو ته وایې.
ځینې کسان خپل ځان ځا نکړو کړنو ته ژمن بو لي او د هغوئ په اند که دوئ دا سی کړنې تر سره نه کړي نو بیا به د دوئ او یا د دوئ د کورنیو کسا نو ته څه ور پیـښ شي.
په ور ځنې ژوند کې ځینې کسان ځا نګړي عا دتو نه لري.
د بیلګی په تو ګه:
۱ یو کس عا دت لري مخکې ددي څخه چې د کوره څخه بهرته لاړ شي، دری یا ځلور ځله د دروازي قفل کنترولوي
۲ یو کس عا دت لري مخکې د دي، چې خپل کور ته را ستون شي با ید ۳۰ سره مو ټرو نه وشماري.
۳ یو کس د عا دت له مخې یوازی د خپلوو لا سو نو په پر یمینځلو نیم سا عت وخت تیروي.
اوداسي نور…..
که چیر ته د یو کس ځا نګړی عا د تو نه د وخت په تیریدو ډیریږي او د یو کس په ورځنې ژوند نا سمه اغیزه کوي، همدارنګه د یو کس دا عا دتونه د کورنۍ د نورو غړو او یا نورو کسا نو سره په چلند کې ستو نځې را منځ ته کوي، نو دا کس د وسواس په ناروغي اخته دی.
ډیر و خت د وسواس ناروغې ناروغه ته ډار او نا راحتې ور پیدا کوي.
ډیر وخت هغه کسان چې د وسواس په نا روغې اخته وي، یوازیتوب خوښوي او نه غواړي،چې د نورو کسا نو سره اړ یکې و سا تې.
د بیلګې په تو ګه: ځینې د وسواس په ناروغي اخته کسان په دي اند وي،چې که چیر ته نور کسان ددوئ کور یا کو ټې ته ور شي بیا به هغوئ له ځا نه سره میکرو بو نه وروړي.
د مر سته کو نکو او د کورنۍ غړو لپاره سلا:
۱ نا رو غه کس ته د مر ستې وړاندیز وکړئ او که یې د درملنې په هکله مر سته در څخه و غو ښتله مر سته ور سره وکړی.
۲ که چیر ته تا سو او یا ستا سو د کو رنۍ نور غړي د ناروغه کس د کړونو څخه په عذاب یا ست، نو هغه ته دا په ډاکه کړی،چې تا سو ته نور دده داسي کړنې د ځغم وړ نه دي. تر څو نا رو غه کس دي ته وهڅول شې، چې ډاکتر ته ولاړ شي او بل داچې دی په دي پوه شې، چې نور خلګ دده د کړنو څخه په عذاب دي.
۳ ښه دا ده،چې تا سو هم نارو غه کس ته خپله پو له ور وپیژنی.
د بیلګې په تو ګه: یو کس د ځان مینځلو په مهال نیمه ورځ په تشناب (حمام) کې تیروي.
نو تا سو با ید هغه په دي پوه کړی،چې د کورنۍ نور غړي هم با ید تشناب ته ولاړ شي. او دا چې هغه د یو سا عت؟ څخه ډیر وخت با ید به تشنا ب کې تیر نه کړي.
۴ که چیر ته تا سو د وسواسې کس د کړنو څخه ډیر په تنګ شوي، نو بیا خپل ځان په یو داسي شي بو خت وسا تې،چې تر څو ستا سو پاملرنه د هغه د کړڼو څخه بلې خو اته واړوي.
زما ورستی مسلک د د ما غې نا رو غا نو سره سو سیال پیدا ګوژيکې مر ستې او روانی آسیب پیژند نه (Psychopathology) ده.
زه داکتر نه یم، زما څخه به د در ملنې په هکله پو ښتنې نه کوي!!

ذ هنې فشار

ذهني فشار یو ځا نګړی ا حساس دی. کله کله یو انسان د ډیرو کارونو د سر ته رسولو هوډ ولری، خو د سر ته رسو لو توان یې په بدن کې کم وي، نو هغه ده چې بیا دا کس کله کله له ذهني فشار سره مخا مخ کیږي.
ذهنې فشار د انسان د ژوندانه په بیلا بیلو پړاونو کې د ځینیو فزیکې، روانې، عا طفي او داسي نورو بدلو نو نو په پا یله کې هم را منځ ته کیدلی شي.
کوم وخت یو کس د ذهنې فشار سره مخا مخ کیدلې شي؟

۱ داوږد مها له لپاره د فیسبوک ډیر کارول.
۲ د کورنۍ د غوړو او یا د نورو نژدي دو ستانو د لا سه ورکول.
۳ کډوالي (مها جرت)
۴ کورنۍ تاو تریخوالی
۵ په عوایدو کې کمښت را تلل او یا د ګټې د لا سه ورکول
۶ بیکاري او داسي نور…..
د ذهني فشار علایم:
۱ بي ځا یه او ډیره غو سه
۲ د عضلا تو شخي
۳ د سر درد
۴ د سینې درد
۵ د زړه ضربان‌
‌څه با ید وکړی،چې ذهني فشار مو کم شي:
۱ هغه کارو نه تر سره کړی، چې توان یې ولري
۲ د کارونو تر سره کو لو کې د بل چا څخه مر سته وغواړی
۳ ډیر استر حت وکړی
۴ که مو ذهني فشار ډیر شو، نو بیا د کو رنې داکتر څخه مر سته وغواړی.

زما ورستی مسلک د د ما غې نا رو غا نو سره سو سیال پیدا ګوژيکې مر ستې او روانی آسیب پیژند نه (Psychopathology) ده.

زه داکتر نه یم، زما څخه به د در ملنې په هکله پو ښتنې نه کوي!!

په خوراکونوکې کې مې د لاندي غوښه خوښیږي
په نڅا و کې مې اتڼ خو ښیږي
د مو سیقي په الا تو کې مې رباب خوښیږي
غږ مې دډول خوښیږي
په حیوانا تو کې مې آس خو ښیږي
په میوو کې مې انا ر خو ښیږي
وفاداري مي د پښتنې میر منې خوښیږي
ژوند مې په بر جوره کلا کې خو ښیږي
ښکلا مې د غره خوښیږي

د اختر په هکله یو څو لنډۍ

اختر خو راغی يار می نشته د خندا ډکه خوله به چا له ورکومه
اختر د جونو مبارک شه زنړۍ د بل وطن مرغان دی لاړ به شينه
اختر د واړو مبارک شه زه به خپل سره لاسونه يار ته ورکومه
اختر دی تا ته مبارک شی چی لاس و پښې دې بی حنا اور لگوينه
اختر زما په نصيب نشته زه د وصال په تمه ستا يم مړ به شمه
اختر له تاسره ښائيږی نور خلک خوشی د اختر هوس کوينه
اختر نژدی دی روژه لاړه ليلی به چاته سرې منگولې ښکاروينه
اختر نژدی دی ياره راشه مبارکی به يو و بل ته ورکوونه
اختر يوه لويه خوشالی وی چې زړونه اخلی پری د عمر پيوندونه
اختر پرون تير شو عالمه د بغداد دو کوترو نن راغله سيلونه
اختر پرون و پرون تير شو دا د امان کوترو نن سره کړه لاسونه
اختر په وخت د گلو راغی زما نازک زړگی نه خيژی فريادونه
اختر په ورځ دی ځان سينگار کړ څوک دی په زړه دی که ډډه وهی ټالونه
اختر په ټوکو ټوکو راغی نه مې اوږۍ شته نه د غاړې تاويذونه
اختر ته ځکه خوشاليږم چې مرور جانان به ما پخلا کوينه
اختر ته ډيره خوشحاليږم زما د يار وعده اختر ده را به شينه
اختر چی تير شي بيا به راشي دا دځوانۍ عمر په بير ته نه راځينه
اول روژه وي بيا اختر وی په بيلتانه پسې وصال دی را به شينه
پر ما هغه ورځ د اختر ده چې شرين يار مې د ډولۍ په مخ کې ځينه
په سين کې زربېړۍ لاهو که اختر دی د خپل يار سلام له ځمه
په هغو خلکو به اختر وي څوک چې جانان سره يو ځای کوی خوبونه
پيزوانه زيری می درباندې سبا اختر دی په سرو شونډو به دې وړمه
پېزوانه خانده هوسېږه سبا اختر دی پاس په شونډو به دې وړمه
پېزوانه کوز شه اوبه وڅښه سبا اختر دی په سرو شونډو به دې وړمه
ته د اختر په سبا راشه زه به دروزم تورې سترگې سره لاسونه
چی اختر راشی موزی پټ شی چی اختر تير شی موزی بيا راښکاره شينه
چی مازيگر شی ښکته لمر شي په چا اختر شی څوک دغم ژړا کوينه
خاونده ژر تر ژر اختر کړې چې د عاشقو سره وشی ديدنونه


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *